aibaza.pl

Słownik pojęć AI

Słownik pojęć AI po polsku

Krótkie hasła o tym, jak działa AI, jak nazywają się funkcje narzędzi i co mówią przepisy. Każde zaczyna się od definicji w jednym zdaniu, ma przykład z polskich realiów i prowadzi do lekcji albo poradnika, w którym temat rozwijamy.

  • 40 haseł
  • 4 grupy tematyczne
  • Definicja w pierwszym zdaniu
  • Stan na

A

Agent AI

Podstawyang. AI agent

Agent AI to system oparty na modelu językowym, który sam wykonuje zadanie w kilku krokach: rozbija je na etapy, korzysta z narzędzi (wyszukiwarki, plików, aplikacji, poczty) i ocenia, co mu wyszło. Zwykły czat AI odpowiada na pytanie, a agent coś za ciebie robi.

Całe hasło

AI Act

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. Artificial Intelligence Act

AI Act to rozporządzenie Unii Europejskiej 2024/1689 w sprawie sztucznej inteligencji, które ustala zasady tworzenia i używania systemów AI według poziomu ryzyka. Obowiązuje bezpośrednio we wszystkich państwach UE, także w Polsce.

Całe hasło

Anonimizacja

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. anonymisation

Anonimizacja to takie przekształcenie danych, po którym nie da się już ustalić, kogo dotyczą, nawet przy użyciu dodatkowych informacji. Dane naprawdę zanonimizowane przestają być danymi osobowymi, więc RODO ich nie obejmuje (motyw 26).

Całe hasło

Antyplagiat (JSA)

Edukacjaang. plagiarism checker

Antyplagiat to potoczna nazwa systemu, który porównuje tekst z bazami innych tekstów i wskazuje fragmenty podobne do cudzych. Na polskich uczelniach takim systemem jest Jednolity System Antyplagiatowy (JSA), w którym przed egzaminem dyplomowym sprawdza się każdą pisemną pracę dyplomową.

Całe hasło

B

Bielik i PLLuM

Narzędzia i funkcjeang. Bielik, PLLuM

Bielik i PLLuM to polskie otwarte modele językowe, czyli modele, które każdy może pobrać i uruchomić u siebie, przygotowane z myślą o języku polskim. Potocznie nazywa się je „polskim ChatGPT”, choć to modele, a nie gotowe usługi z pakietem funkcji.

Całe hasło

C

ChatGPT

Narzędzia i funkcjeang. ChatGPT

ChatGPT to czat AI firmy OpenAI: piszesz polecenie zwykłym językiem, a model językowy odpowiada tekstem, tabelą albo obrazem. Działa w przeglądarce na chatgpt.com i w aplikacjach na telefon i komputer.

Całe hasło

Claude

Narzędzia i funkcjeang. Claude

Claude to czat AI i rodzina modeli językowych firmy Anthropic, dostępny na claude.ai i w aplikacjach. Odpowiada w języku użytkownika, także po polsku, ale interfejs według pomocy Anthropic nie ma polskiej wersji. Plany to Free, Pro, Max oraz firmowe Team i Enterprise; w UE usługę świadczy Anthropic Ireland Limited. W ustawieniach prywatności planów indywidualnych zdecydujesz, czy rozmowy mogą trafiać do trenowania modeli. Kwoty podajemy w Indeksie cen AI, a rozbicie planów w tekście ile kosztuje Claude.

Gdzie dalej: Ile kosztuje Claude? Ceny Pro i Max w zł, limity i fakturaGemini czy ChatGPT, co lepsze? Copilot, Claude i ceny w złIndeks cen AI

Content Credentials (C2PA)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. Content Credentials

Content Credentials to metadane o pochodzeniu pliku zapisane w otwartym standardzie C2PA: pokazują, czym zrobiono zdjęcie, w jakim programie je edytowano i czy użyto AI. Dodają je m.in. programy Adobe, a według Google także aparat w telefonie Pixel 10. Plik sprawdzisz w bezpłatnym narzędziu Verify od Content Authenticity Initiative. Słabość: metadane zwykle giną przy zrzucie ekranu albo zapisie przez serwis, który ich nie obsługuje, więc ich brak niczego nie dowodzi. Kolejne kroki weryfikacji opisujemy w poradniku jak rozpoznać zdjęcie AI.

Gdzie dalej: Jak rozpoznać zdjęcie AI i deepfake: 5 kroków weryfikacjiAI do zdjęć produktowych: 5 narzędzi, ceny i zasady Allegro

Copilot (Copilot Chat i Microsoft Copilot)

Narzędzia i funkcjeang. Microsoft Copilot

Copilot to nazwa asystentów AI Microsoftu: czatu w przeglądarce i w Windowsie, czatu dla kont służbowych (Copilot Chat) oraz płatnego dodatku, który działa w Wordzie, Excelu, PowerPoincie, Outlooku i Teams. Ta sama nazwa oznacza więc kilka różnych produktów.

Całe hasło

Czat AI (chatbot)

Podstawyang. AI chatbot

Czat AI (chatbot) to program, z którym rozmawiasz zwykłym językiem: piszesz albo mówisz prośbę, a on odpowiada gotowym tekstem, tabelą czy obrazem. Najbardziej znane czaty to ChatGPT, Gemini, Copilot i Claude.

Całe hasło

D

Dane osobowe w AI (RODO)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. personal data in AI (GDPR)

Dane osobowe w AI to wszystkie informacje o zidentyfikowanej lub możliwej do zidentyfikowania osobie, które trafiają do narzędzia AI: w poleceniu, wgranym pliku, nagraniu albo w odpowiedzi modelu. Do takich danych stosuje się RODO tak samo jak do arkusza czy poczty.

Całe hasło

Deepfake

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. deepfake

Deepfake to według AI Act (art. 3 pkt 60) wygenerowany lub zmanipulowany przez AI obraz, dźwięk albo wideo, które przypominają istniejące osoby, przedmioty, miejsca lub zdarzenia i które odbiorca mógłby niesłusznie uznać za autentyczne lub prawdziwe. Definicja obejmuje tylko obraz, dźwięk i wideo; tekst AI ma w art. 50 osobne zasady.

Całe hasło

Detektor AI

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. AI detector

Detektor AI to program, który szacuje, z jakim prawdopodobieństwem tekst został napisany przez model językowy, na podstawie statystycznych cech tekstu, np. przewidywalności słów i rytmu zdań. Wynik to szacunek, a nie dowód autorstwa.

Całe hasło

F

Fine-tuning (dostrajanie modelu)

Podstawyang. fine-tuning

Fine-tuning (dostrajanie) to dodatkowy trening gotowego modelu na mniejszym, starannie dobranym zbiorze przykładów, żeby lepiej wykonywał jedno zadanie albo trzymał się określonego stylu. Tak powstają m.in. wersje „Instruct” modeli, nauczone wykonywać polecenia i prowadzić rozmowę.

W praktyce w Polsce

Polski Bielik jest udostępniany m.in. w wersjach Instruct, np. Bielik-11B-v3.0-Instruct. Małej firmie własny fine-tuning rzadko jest potrzebny: zwykle wystarczy dobry prompt albo odpowiedzi z własnych dokumentów (RAG), które łatwiej aktualizować.

Gdzie dalej: Polski ChatGPT: Bielik i PLLuM za darmo i jak uruchomićWdrożenie AI w małej firmie krok po kroku: plan na 30 dni

G

Gemini

Narzędzia i funkcjeang. Google Gemini

Gemini to rodzina modeli AI i czat firmy Google, z którym rozmawiasz po polsku na gemini.google.com, w aplikacji na telefon i w usługach Google, takich jak Gmail czy Dokumenty. Do korzystania wystarczy konto Google.

Całe hasło

H

Halucynacja AI

Podstawyang. AI hallucination

Halucynacja AI to odpowiedź modelu językowego, która brzmi pewnie, ale jest nieprawdziwa albo zmyślona: nieistniejący cytat, książka, przepis, orzeczenie czy liczba. Wygląda dokładnie tak samo jak poprawna odpowiedź, więc po samym tonie jej nie rozpoznasz.

Całe hasło

K

Kompetencje w zakresie AI (art. 4 AI Act)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. AI literacy

Kompetencje w zakresie AI to umiejętności, wiedza i rozumienie, które pozwalają świadomie korzystać z systemów AI i znać ich ryzyka; art. 4 AI Act każe dostawcom i podmiotom stosującym wspierać ich rozwój u personelu. W angielskich materiałach to „AI literacy”.

Całe hasło

M

Model językowy (LLM)

Podstawyang. large language model (LLM)

Model językowy (LLM, od ang. large language model) to program, który na ogromnej ilości tekstów nauczył się przewidywać, jakie słowo, a dokładniej jaki fragment słowa, padnie jako następny. Na modelach językowych działają czaty AI, tłumacze i narzędzia do streszczania.

Całe hasło

Model multimodalny

Podstawyang. multimodal model

Model multimodalny to model AI, który przyjmuje i tworzy więcej niż jeden rodzaj danych: tekst, obrazy, dźwięk, a czasem wideo. Możesz mu pokazać zdjęcie pisma i zapytać o termin odpowiedzi albo wgrać nagranie i poprosić o streszczenie.

W praktyce w Polsce

Większość popularnych czatów jest dziś multimodalna. ChatGPT w płatnych planach przyjmuje nagrania audio i robi z nich transkrypcję ze streszczeniem, a według pomocy OpenAI jakość zależy od języka, więc polski tekst przed użyciem czytasz. Narzędzia do nagrań porównujemy w zestawieniu transkrypcja AI po polsku, a rozmowę na żywo opisuje hasło tryb głosowy.

Gdzie dalej: Jak włączyć tryb głosowy ChatGPT: limity, polski i błędyTranskrypcja AI po polsku: 7 narzędzi, ceny w zł i limity

Modele otwarte (open-weight)

Podstawyang. open-weight model

Model otwarty (ang. open-weight, model o otwartych wagach) to model AI, którego wytrenowane parametry, czyli wagi, twórca udostępnia do pobrania. Możesz go uruchomić na własnym komputerze lub serwerze, zamiast korzystać z cudzej usługi w chmurze.

Całe hasło

N

NotebookLM (Gemini Notebook)

Narzędzia i funkcjeang. NotebookLM

NotebookLM to notatnik AI firmy Google, który odpowiada na pytania na podstawie źródeł dodanych przez ciebie, a nie całego internetu. Od 16 lipca 2026 r. nazywa się Gemini Notebook, choć w wynikach wyszukiwania i starszych poradnikach dalej spotkasz dawną nazwę.

Całe hasło

O

Okno kontekstu

Podstawyang. context window

Okno kontekstu to ilość tekstu, którą model językowy widzi naraz: twoje polecenie, wklejone dokumenty i dotychczasową część rozmowy. Mierzy się je w tokenach. Gdy rozmowa albo plik przekroczy okno, model nie widzi już całości: aplikacja pomija albo skraca część treści, często najstarsze wiadomości, i model zaczyna o nich „zapominać”.

W praktyce w Polsce

Okna różnią się między modelami: według biblioteki Ollama polski Bielik 11B v3.0 ma kontekst 32 tys. tokenów, a Bielik 4.5B 8 tys. Długi tekst przed wklejeniem zmierzysz w liczniku znaków i tokenów.

Gdzie dalej: Licznik znaków i tokenówPolski ChatGPT: Bielik i PLLuM za darmo i jak uruchomić

Oznaczanie treści AI (art. 50 AI Act)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. AI content labelling (transparency obligations)

Oznaczanie treści AI to obowiązki przejrzystości z art. 50 AI Act: odbiorca ma wiedzieć, że rozmawia z AI albo że realistyczny obraz, dźwięk lub wideo zostały wygenerowane przez AI. Stosuje się je od 2 sierpnia 2026 r.

Całe hasło

P

Pamięć czatu

Narzędzia i funkcjeang. memory

Pamięć czatu to informacje o tobie, które czat AI zapisuje i wykorzystuje w kolejnych, osobnych rozmowach: twój zawód, styl pisania, preferowany format odpowiedzi czy szczegóły projektu. Dzięki niej nie musisz za każdym razem tłumaczyć wszystkiego od początku.

Całe hasło

Parafraza

Edukacjaang. paraphrase

Parafraza to przekazanie cudzej myśli własnymi słowami, z zachowaniem jej sensu. W pracach pisemnych to uczciwy sposób korzystania ze źródeł, pod warunkiem że podajesz, skąd pochodzi myśl. Parafraza bez przypisu nadal jest przejęciem cudzej pracy, nawet jeśli żadne zdanie nie powtarza oryginału.

Całe hasło

Perplexity

Narzędzia i funkcjeang. Perplexity AI

Perplexity to wyszukiwarka oparta na czacie AI: zamiast listy stron dostajesz odpowiedź z numerowanymi odnośnikami do źródeł przy zdaniach. Kliknięcie odnośnika pokazuje fragment strony, z której pochodzi informacja. Dlatego Perplexity lepiej pasuje do szukania faktów, przepisów i cen, a zwykły czat do pisania tekstów. Źródło przy zdaniu nie zwalnia z czytania: sprawdź, czy strona naprawdę mówi to, co streszcza odpowiedź. Plany i ceny są w dolarach, więc przeliczenie znajdziesz w Indeksie cen AI. Różnice rozpisujemy w porównaniu Perplexity czy ChatGPT.

Gdzie dalej: Perplexity czy ChatGPT — co lepsze do szukania informacji?lekcja 4 kursu „Podstawy pracy z AI”Indeks cen AI

Podmiot stosujący (deployer)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. deployer

Podmiot stosujący to według AI Act (art. 3 pkt 4) każdy, kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, poza osobistą działalnością pozazawodową. W angielskiej wersji przepisu to „deployer”. Biuro, szkoła czy urząd, które dają pracownikom konta w czacie AI, są podmiotami stosującymi. Dostawcą (art. 3 pkt 3) jest ten, kto system rozwija i wprowadza pod własną nazwą, więc firma z własnym czatem na stronie może mieć obie role. Obowiązki podmiotu stosującego rozpisujemy w tekście AI Act w firmie.

Gdzie dalej: AI Act w firmie: jakie obowiązki ma pracodawca i jakie karyPolityka AI w firmie: wzór do skopiowania i co musi zawierać

Prawa autorskie do treści AI

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. copyright in AI-generated content

Prawa autorskie do treści AI to pytanie, czy tekst, grafika lub muzyka wygenerowane przez AI są utworem chronionym prawem i do kogo należą. Według polskiej ustawy chroniony jest tylko „przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze” człowieka, więc wynik powstały bez istotnego udziału człowieka może nie być utworem.

Całe hasło

Prompt (polecenie)

Podstawyang. prompt

Prompt (po polsku najczęściej: polecenie) to tekst, który wpisujesz albo mówisz do czatu AI, żeby coś dla ciebie zrobił. Może to być jedno pytanie albo kilka akapitów z opisem zadania, kontekstem, przykładem i oczekiwanym formatem odpowiedzi.

Całe hasło

Przegląd od AI (AI Overviews)

Narzędzia i funkcjeang. AI Overviews

Przegląd od AI (ang. AI Overviews) to krótka odpowiedź napisana przez AI, którą wyszukiwarka Google pokazuje nad zwykłymi wynikami, z linkami do stron, z których korzystała. Pojawia się tylko przy części zapytań.

Całe hasło

R

RAG (generowanie wspomagane wyszukiwaniem)

Podstawyang. retrieval-augmented generation (RAG)

RAG (ang. retrieval-augmented generation, generowanie wspomagane wyszukiwaniem) to sposób działania, w którym model AI przed odpowiedzią wyszukuje pasujące fragmenty w dokumentach albo w internecie, a potem pisze odpowiedź na ich podstawie. Dzięki temu może wskazać źródło i korzystać z wiedzy, której nie miał w treningu.

Całe hasło

S

SynthID

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. SynthID

SynthID to niewidoczny znak wodny opracowany przez Google DeepMind, wpisany w treści z AI Google i jego partnerów. Według Google wytrzymuje typowe zmiany, jak kadrowanie czy kompresja. Plik sprawdzisz w Gemini albo w portalu SynthID Detector, który rozpoznaje media od Google i firm partnerskich (w październiku 2026 r. m.in. OpenAI, NVIDIA i Kakao). Znak traktuj jak dowód „tak”, a jego brak jak „nie wiadomo”: wiele generatorów go nie dodaje. Szczegóły w poradniku jak rozpoznać zdjęcie AI.

Gdzie dalej: Jak rozpoznać zdjęcie AI i deepfake: 5 kroków weryfikacjiJaki AI do generowania grafiki? 6 narzędzi i ceny w zł

System AI wysokiego ryzyka

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. high-risk AI system

System AI wysokiego ryzyka to system sztucznej inteligencji, który AI Act uznaje za szczególnie groźny dla zdrowia, bezpieczeństwa lub praw osób, przez co podlega najostrzejszym obowiązkom. Należą do nich m.in. systemy z załącznika III, w tym używane w edukacji i zatrudnieniu.

Całe hasło

Sztuczna inteligencja (AI)

Podstawyang. artificial intelligence (AI)

Sztuczna inteligencja (AI) to dziedzina informatyki, a zarazem potoczna nazwa programów, które na podstawie danych uczą się wykonywać zadania wymagające dotąd ludzkiego myślenia: rozumieć tekst, rozpoznawać obrazy, przewidywać i podejmować proste decyzje. Dziś słowo „AI” najczęściej oznacza czaty oraz generatory tekstu, obrazów i dźwięku.

Całe hasło

T

Token

Podstawyang. token

Token to kawałek tekstu, na które model językowy dzieli to, co czyta i pisze: krótkie słowo, część dłuższego słowa, znak interpunkcyjny albo spację. W tokenach liczy się okno kontekstu, limity plików i opłaty za korzystanie z modeli przez API.

W praktyce w Polsce

Każdy model tnie tekst po swojemu, a polskie słowa z odmianą i znakami diakrytycznymi zwykle dzielą się na więcej tokenów niż angielskie. W badaniu z 2023 r. na tych samych tekstach w wielu językach tokenizer ChatGPT i GPT-4 potrzebował dla polskiego ok. 1,9 raza więcej tokenów niż dla angielskiego. Przybliżoną liczbę tokenów policzysz w liczniku znaków i tokenów, a koszt API w zł w kalkulatorze kosztów AI.

Gdzie dalej: Licznik znaków i tokenówKalkulator kosztów AI

Trening modelu

Podstawyang. model training

Trening modelu to etap, w którym system AI uczy się z ogromnego zbioru danych: tekstów, obrazów, nagrań. Program dopasowuje przy tym swoje wewnętrzne parametry tak, żeby coraz lepiej przewidywać poprawny wynik. Trening odbywa się, zanim model trafi do użytkowników, i przy dużych modelach wymaga ogromnej mocy obliczeniowej.

Całe hasło

Tryb AI w Google

Narzędzia i funkcjeang. AI Mode

Tryb AI (ang. AI Mode) to osobny czat w wyszukiwarce Google: zadajesz pytanie, dopytujesz dalej, a AI odpowiada na podstawie wyników wyszukiwania i podaje linki do stron. W odróżnieniu od Przeglądu od AI nie włącza się sam.

W praktyce w Polsce

Tryb AI działa w Polsce i po polsku. Według pomocy Google uruchamiasz go przez google.com/ai, kartą „Tryb AI” na stronie wyników albo w aplikacji Google. Przycisk „Tryb AI” w pasku adresu Chrome ukryjesz, jak opisujemy w poradniku jak wyłączyć AI w Google.

Gdzie dalej: Jak wyłączyć AI w Google: Przegląd od AI, Tryb AI i GeminiPerplexity czy ChatGPT — co lepsze do szukania informacji?

Tryb głosowy

Narzędzia i funkcjeang. voice mode

Tryb głosowy to sposób rozmowy z czatem AI mową zamiast pisania: mówisz do telefonu albo komputera, a czat odpowiada na głos, zwykle z zapisem rozmowy na ekranie. Przydaje się w drodze, przy ćwiczeniu języka obcego i wtedy, gdy łatwiej coś opowiedzieć, niż opisać.

Całe hasło

U

Umowa powierzenia (DPA)

Prawo, dane i bezpieczeństwoang. Data Processing Agreement (DPA)

Umowa powierzenia przetwarzania danych osobowych (ang. DPA, Data Processing Agreement) to umowa, którą administrator danych zawiera z firmą przetwarzającą te dane w jego imieniu, wymagana przez art. 28 RODO. Gdy firma wkleja dane klientów do usługi AI, dostawca tej usługi staje się podmiotem przetwarzającym.

Całe hasło

W

Wnioskowanie (inferencja)

Podstawyang. inference

Wnioskowanie (inferencja, ang. inference) to używanie już wytrenowanego modelu: model dostaje twoje polecenie i wylicza odpowiedź. Każda wiadomość od czatu to wynik wnioskowania. W przeciwieństwie do treningu nie zmienia ono samego modelu.

W praktyce w Polsce

Wnioskowanie zużywa moc obliczeniową, dlatego API rozlicza je od liczby tokenów na wejściu i wyjściu; koszt w zł policzysz w kalkulatorze kosztów AI. Model otwarty, np. Bielik, uruchomisz też na własnym komputerze: wtedy wnioskowanie odbywa się lokalnie, a tekst nie opuszcza urządzenia.

Gdzie dalej: Kalkulator kosztów AIPolski ChatGPT: Bielik i PLLuM za darmo i jak uruchomić

Ucz się dalej

  • Akademia aibaza

    Darmowe kursy po polsku: krótkie lekcje z zadaniem, test i certyfikat ukończenia.

  • Test wiedzy o AI

    15 pytań z tych pojęć. Wynik z poziomem i podpowiedzią, od czego zacząć.

Hasła przygotowała Redakcja aibaza.pl z pomocą AI, ze źródłami pierwotnymi przy każdym haśle. Zasady: Jak powstają teksty. Ceny narzędzi są w Indeksie cen AI, nie w słowniku.