aibaza.pl
Wygląd strony

AI Act w firmie: jakie obowiązki ma pracodawca i jakie kary

AI Act nakłada na firmę, która tylko używa gotowych narzędzi, takich jak ChatGPT, Copilot czy Gemini, trzy obowiązki: wspierać kompetencje pracowników w zakresie AI (art. 4), nie stosować zakazanych praktyk (art. 5) i oznaczać deepfake'i oraz niektóre teksty (art. 50). Jakie obowiązki dojdą później? Przy AI w rekrutacji i ocenie pracowników — od 2 grudnia 2027 r. Kontrole i kary w Polsce prowadzi od 28 października 2026 r. nowa Komisja.

Sprawdzone : fakty i ceny. Tekst powstał z pomocą AI i sprawdziła go redakcja: Jak powstają teksty

W skrócie

  • Firma, której pracownicy używają ChatGPT, Copilota czy Gemini, jest w AI Act podmiotem stosującym i musi wspierać ich kompetencje w zakresie AI (art. 4).
  • Zakazane praktyki obowiązują od 2 lutego 2025 r., a dla pracodawcy najważniejszy jest zakaz rozpoznawania emocji w miejscu pracy.
  • Obowiązki przy AI w rekrutacji i ocenie pracowników stosuje się od 2 grudnia 2027 r., a nie od 2 sierpnia 2026 r., jak podają starsze teksty.
  • Od 28 października 2026 r. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji może kontrolować firmy i nakładać kary, a także wydawać płatne opinie indywidualne.

Prawo i dane

To informacja o przepisach według stanu na 9 października 2026 r., a nie porada prawna. Jeśli planujesz AI w decyzjach kadrowych, budujesz własne narzędzie na modelu AI albo dostałeś zawiadomienie o kontroli, skonsultuj sprawę z prawnikiem.

Mapa obowiązków: twoja rola, przepis i termin

AI Act (rozporządzenie (UE) 2024/1689) dzieli firmy na role. Podmiot stosujący to każdy, kto wykorzystuje system AI, nad którym sprawuje kontrolę, poza osobistą działalnością pozazawodową (art. 3 pkt 4). Dostawca rozwija system AI albo zleca jego rozwój i wprowadza go do obrotu lub oddaje do użytku pod własną nazwą (art. 3 pkt 3). Biuro, które kupiło konta ChatGPT Business, jest podmiotem stosującym. Firma, która sama zbudowała czat dla klientów i uruchomiła go pod swoją marką, jest też dostawcą tego czatu.

Sytuacja w firmie Rola Obowiązek Od kiedy Przepis
Pracownicy używają czatów AI w pracy podmiot stosujący środki wspierające kompetencje w zakresie AI 2.02.2025, nowe brzmienie od 27.07.2026 art. 4
Każde użycie AI każda zakazane praktyki, m.in. rozpoznawanie emocji w miejscu pracy 2.02.2025 art. 5 ust. 1
AI do intymnych materiałów z osobą bez jej zgody lub do pornografii dziecięcej każda nowe zakazy 2.12.2026 art. 5 ust. 1 lit. ba i bb
Publikujesz realistyczny obraz, audio lub wideo z AI podmiot stosujący ujawnić, że treść jest sztucznie wygenerowana 2.08.2026 art. 50 ust. 4
Własny czat AI na stronie, zbudowany przez firmę dostawca poinformować rozmówcę, że rozmawia z AI 2.08.2026 art. 50 ust. 1
AI w rekrutacji, ocenie, awansach, zwolnieniach podmiot stosujący system wysokiego ryzyka nadzór człowieka, monitorowanie, rejestry zdarzeń, informacja dla pracowników 2.12.2027 art. 26, załącznik III pkt 4

Terminy z ostatnich dwóch wierszy pochodzą z rozporządzenia (UE) 2026/1744, tzw. aktu zbiorczego (omnibusu), które obowiązuje od 27 lipca 2026 r. Część polskich tekstów wciąż podaje 2 sierpnia 2026 r. jako start obowiązków dla AI w HR — to już nieaktualne.

Czego potrzebujesz

  • Listy narzędzi AI w firmie — także funkcji wbudowanych w pocztę i edytor tekstu.
  • Wiedzy, kto decyduje o kadrach z pomocą AI — rekrutacja, ocena roczna, grafik, premie.
  • Wzoru polityki AI — gotowy znajdziesz w poradniku polityka AI w firmie: wzór do skopiowania.
  • Czasu: 2–4 godziny na spis i pierwsze szkolenie w firmie do kilkunastu osób. Koszt: 0 zł, chyba że zamówisz szkolenie zewnętrzne lub opinię Komisji (150 zł).

Krok po kroku: obowiązki z AI Act w małej firmie

  1. Spisz narzędzia i ustal swoją rolę. Przy każdym narzędziu zapisz: kto go używa, do czego, na jakim koncie i czy firma coś w nim zmieniła lub sprzedaje pod swoją nazwą. Nie pomiń czatu, który pracownicy mają w pakiecie biurowym — w kwalifikujących się planach Microsoft 365 to bezpłatny Copilot Chat, który różni się od płatnego Copilota. Jeśli umieszczasz swoją nazwę na systemie wysokiego ryzyka albo istotnie go zmieniasz, możesz przejąć obowiązki dostawcy (art. 25 ust. 1). Po czym poznasz, że dobrze: przy każdym wierszu tabeli jest wpisana rola.
  2. Sprawdź, czy nic nie wpada w zakazane praktyki. Dla pracodawcy najważniejszy jest art. 5 ust. 1 lit. f: zakaz systemów AI do wyciągania wniosków o emocjach osoby w miejscu pracy, z wyjątkiem względów medycznych lub bezpieczeństwa. Zakazane są też m.in. techniki manipulacyjne i scoring społeczny. Od 2 grudnia 2026 r. dochodzi zakaz używania AI do generowania intymnych materiałów z możliwą do zidentyfikowania osobą bez jej zgody. Po czym poznasz, że dobrze: żadne narzędzie z listy nie analizuje nastroju, głosu ani mimiki pracowników.
  3. Zorganizuj szkolenie i zapisz je. Od 27 lipca 2026 r. art. 4 mówi, że dostawcy i podmioty stosujące „podejmują środki, które wspierają rozwój kompetencji w zakresie AI” personelu, i dodaje, że nie muszą zapewniać określonego poziomu kompetencji poszczególnych osób. Komisja Europejska w pytaniach i odpowiedziach o art. 4 podaje przykład firmy, której pracownicy piszą w ChatGPT reklamy i tłumaczenia: trzeba ich poinformować o ryzykach, np. halucynacjach (zmyślonych przez model faktach). Certyfikat nie jest potrzebny. Po czym poznasz, że dobrze: masz listę obecności z datą i tematem szkolenia.
  4. Sprawdź, czy AI dotyka decyzji kadrowych. Załącznik III pkt 4 uznaje za systemy wysokiego ryzyka AI do rekrutacji, filtrowania podań, oceny kandydatów, decyzji o awansie lub zwolnieniu, przydzielania zadań i oceny pracy. Od 2 grudnia 2027 r. podmiot stosujący taki system musi m.in. używać go zgodnie z instrukcją, powierzyć nadzór osobom z kompetencjami i uprawnieniami, monitorować działanie i przechowywać rejestry zdarzeń co najmniej 6 miesięcy (art. 26 ust. 1, 2, 5 i 6). Przed wdrożeniem w miejscu pracy pracodawca informuje pracowników i ich przedstawicieli (art. 26 ust. 7). Po czym poznasz, że dobrze: wiesz, który dostawca odpowiada za system i gdzie jest jego instrukcja.
  5. Ustal zasady oznaczania. Od 2 sierpnia 2026 r. art. 50 ust. 4 wymaga ujawnienia, że realistyczny obraz, audio lub wideo (deepfake) jest wygenerowany przez AI. Tekst publikowany, by informować o sprawach interesu publicznego, oznaczasz, chyba że przeszedł weryfikację człowieka lub kontrolę redakcyjną, a ktoś ponosi za niego odpowiedzialność redakcyjną. Po czym poznasz, że dobrze: osoba, która publikuje posty firmy, wie, kiedy dodać oznaczenie.
  6. Zapisz zasady w polityce AI. Wpisz dozwolone narzędzia i konta, dane, których nie wolno wklejać, oraz osobę odpowiedzialną. Szczegóły o danych osobowych znajdziesz w tekście co wolno wkleić do ChatGPT według RODO. Po czym poznasz, że dobrze: każdy pracownik potwierdził zapoznanie się z dokumentem.
  7. Przy wątpliwościach poproś Komisję o opinię. Od 28 października 2026 r. firma może złożyć wniosek o opinię indywidualną: opisuje jedno zagadnienie i swoje stanowisko, wnosi opłatę 150 zł (art. 9–11 ustawy o systemach SI). Komisja ma 30 dni, a w sprawach szczególnie skomplikowanych 60 dni. Brak opinii w terminie oznacza opinię zgodną ze stanowiskiem z wniosku (art. 12 ust. 3), a zastosowanie się do opinii nie może firmie szkodzić (art. 15 ust. 5). Po czym poznasz, że dobrze: wniosek dotyczy jednej konkretnej sytuacji, a nie całego AI Act.

Wskazówka

Kroki 1–3 i 6 zrobisz w jedno popołudnie. Kolejność i budżet całego wdrożenia rozpisaliśmy w planie wdrożenia AI w małej firmie na 30 dni.

Kary i kontrole: kto, od kiedy i ile

W Polsce organem nadzoru rynku jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (art. 5 ustawy z 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji, Dz.U. 2026 poz. 1003). Ustawa weszła w życie 11 sierpnia 2026 r., ale przepisy o kontroli, postępowaniu, układach i karach (rozdziały 3–5 i 8) oraz o opiniach indywidualnych stosuje się od 28 października 2026 r. Przewodniczącą Komisji została Pamela Krzypkowska, powołana przez Sejm 18 września 2026 r. za zgodą Senatu.

Jak wygląda kontrola. Komisja zawiadamia firmę, a kontrolę zaczyna nie wcześniej niż 7 dni po doręczeniu zawiadomienia (art. 49 ust. 2 ustawy). Co do zasady prowadzi ją zdalnie; w siedzibie tylko przy uzasadnionym podejrzeniu szkody dla życia, zdrowia, bezpieczeństwa lub praw podstawowych (art. 49 ust. 3 i 4). Postępowanie może wszcząć m.in. po skardze, którą może złożyć każdy (art. 59). Trwa najwyżej 6 miesięcy, a po drodze Komisja może wydać ostrzeżenie ze wskazaniem, co poprawić (art. 61), i decyzję nakazującą usunięcie skutków naruszenia w 14 dni (art. 62).

Naruszenie Maksymalna kara Przepis
Zakazane praktyki 35 mln euro albo 7% całkowitego rocznego światowego obrotu art. 99 ust. 3 AI Act
Inne obowiązki operatorów, m.in. art. 26 i art. 50 15 mln euro albo 3% obrotu art. 99 ust. 4 AI Act
Nieprawidłowe lub wprowadzające w błąd informacje dla organu 7,5 mln euro albo 1% obrotu art. 99 ust. 5 AI Act

Co do zasady liczy się wyższa z dwóch granic, ale w MŚP — niższa (art. 99 ust. 6). Polska ustawa przelicza euro na złote po średnim kursie NBP z 28 stycznia danego roku (art. 104 ust. 4). Komisja może obniżyć karę o 10–50%, jeśli firma wykonała działania z ostrzeżenia (art. 107), a przy układzie o 20–70% (art. 70 ust. 6). Od decyzji przysługuje odwołanie do Sądu Okręgowego w Warszawie — sądu ochrony konkurencji i konsumentów (art. 109).

Art. 4 nie figuruje w wykazie z art. 99 ust. 4, a polska ustawa nakłada kary pieniężne „w przypadkach, wysokości i na warunkach” z rozdziału XII AI Act (art. 104 ust. 1). Za sam brak szkoleń nie ma więc osobnej stawki kary, ale Komisja może przy takim naruszeniu wydać ostrzeżenie albo decyzję nakazującą jego usunięcie.

Uwaga

Za utrudnianie lub udaremnianie kontroli Komisji ustawa przewiduje karę ograniczenia wolności albo grzywny, także dla osoby działającej w imieniu firmy (art. 112). Na zawiadomienie o kontroli odpowiadaj więc w terminie, nawet jeśli uważasz, że przepisy cię nie dotyczą.

Najczęstsze błędy

  • „Używamy tylko ChatGPT, więc AI Act nas nie dotyczy”. Podmiot stosujący to każda firma, która korzysta z AI w działalności zawodowej.
  • Stare terminy. Obowiązki dla AI w HR stosuje się od 2 grudnia 2027 r., nie od 2 sierpnia 2026 r.
  • Szukanie certyfikatu. Art. 4 nie wymaga certyfikatu ani egzaminu, tylko środków wspierających kompetencje. Wystarczy własne szkolenie AI dla pracowników z kartą obecności, które przeprowadzisz w dwie godziny.
  • Analiza nastroju pracowników. Narzędzia, które oceniają emocje z głosu czy mimiki w pracy, są zakazane od 2 lutego 2025 r.
  • Własny czat bez informacji, że to AI. Gdy firma sama buduje czat pod swoją marką, odpowiada za to, by rozmówca wiedział, że rozmawia z AI.

Kiedy iść do prawnika

Do prawnika idź, gdy wdrażasz AI do rekrutacji lub oceny pracowników, budujesz na modelu AI produkt dla klientów, publikujesz treści o sprawach publicznych bez redakcji albo dostałeś zawiadomienie o kontroli. Kancelarie same mają dodatkowe obowiązki zawodowe — opisujemy je w przewodniku AI dla prawnika i tajemnica zawodowa.

Podsumowanie

Firma, która używa ChatGPT, Copilota czy Gemini, ma dziś trzy obowiązki z AI Act: wspierać kompetencje pracowników, nie stosować zakazanych praktyk i oznaczać deepfake'i oraz niektóre teksty. Obowiązki dla AI w HR dochodzą 2 grudnia 2027 r. Od 28 października 2026 r. Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji może kontrolować i karać, ale też wydawać opinie indywidualne za 150 zł. Spis narzędzi, szkolenie z listą obecności i spisana polityka AI to najprostszy sposób, by pokazać, że firma działa zgodnie z przepisami.

Źródła

Najczęstsze pytania

Czy AI Act dotyczy małej firmy, która tylko korzysta z ChatGPT?

Tak. Każda firma, która używa systemu AI pod własną kontrolą, poza działalnością czysto prywatną, jest podmiotem stosującym (art. 3 pkt 4). Dotyczą jej art. 4 o kompetencjach, zakazy z art. 5 i oznaczanie z art. 50. Wielkość firmy nie zwalnia z obowiązków, ale przy MŚP liczy się niższa z dwóch granic kary.

Czy szkolenie z AI dla pracowników jest obowiązkowe?

Art. 4 w brzmieniu od 27 lipca 2026 r. wymaga podejmowania środków, które wspierają kompetencje w zakresie AI, i wprost mówi, że firma nie musi zapewniać określonego poziomu wiedzy każdej osoby. Forma jest dowolna. Komisja Europejska wyjaśnia, że certyfikat nie jest potrzebny, a szkolenia można odnotować w wewnętrznym rejestrze.

Od kiedy obowiązują przepisy o systemach wysokiego ryzyka w HR?

Od 2 grudnia 2027 r. Rozporządzenie (UE) 2026/1744 przesunęło ten termin dla systemów z załącznika III, w tym AI do rekrutacji, oceny kandydatów, awansów, zwolnień i oceny pracy. Dla systemów z załącznika I, czyli AI w produktach objętych przepisami harmonizacyjnymi, termin to 2 sierpnia 2028 r.

Kto w Polsce kontroluje przestrzeganie AI Act i od kiedy?

Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, organ nadzoru rynku z ustawy z 3 lipca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 1003). Przepisy o kontroli, postępowaniu i karach wchodzą w życie 28 października 2026 r. Ochroną danych osobowych nadal zajmuje się UODO.

Jakie kary grożą za naruszenie AI Act?

Za zakazane praktyki do 35 mln euro albo 7% światowego obrotu, za naruszenie m.in. art. 26 i 50 do 15 mln euro albo 3%, za nieprawdziwe informacje dla organu do 7,5 mln euro albo 1%. Dla firm z sektora MŚP liczy się niższa z kwot. Za utrudnianie kontroli polska ustawa przewiduje ograniczenie wolności albo grzywnę.

Historia zmian w tekście

  1. Publikacja.

Widzisz błąd? Zgłoś go — poprawimy i dopiszemy tu zmianę.

Powiązane poradniki

  1. Polityka AI w firmie: wzór do skopiowania i co musi zawierać

    PoradnikOpublikowano 12 minut czytania

  2. Szkolenie AI dla pracowników: program na 2 godziny

    PoradnikOpublikowano 7 minut czytania

  3. Chatbot AI na stronę firmy: wybór, koszt i obowiązki z AI Act

    PoradnikZaktualizowano 9 minut czytania