aibaza.pl

AI dla nauczyciela · Lekcja 1 z 8 · 7 min

AI w szkole: co wolno, a czego nie

Zanim wygenerujesz pierwszy scenariusz czy sprawdzian, ustal granice. W tej lekcji przejdziesz przez trzy pytania, które warto zadać sobie przed każdą rozmową z czatem: czyje to dane, kto może korzystać z narzędzia i co mówią zasady twojej szkoły. Na koniec sprawdzisz własny materiał pod kątem danych uczniów.

Po tej lekcji umiesz

  • rozpoznać, które informacje o uczniach nie trafiają do żadnego czatu AI
  • wiedzieć, od ilu lat uczeń może korzystać z popularnych czatów i kto o tym decyduje
  • sprawdzić, jakie zasady AI obowiązują w twojej szkole, zanim zaczniesz

Dane uczniów: prosta zasada, którą łatwo przeoczyć

Najważniejsza reguła całego kursu brzmi: do ogólnodostępnego czatu nie trafiają dane, po których da się rozpoznać ucznia. Chodzi nie tylko o imię i nazwisko. Rozpoznać dziecko można też po klasie z literą oddziału, rzadkim szczególe z życia rodzinnego, opisie choroby albo po połączeniu kilku drobnych informacji.

Skąd ta ostrożność? Według poradnika UODO przygotowanego we współpracy z MEN administratorem danych uczniów jest szkoła, a reprezentuje ją dyrektor. Dyrektor odpowiada też za działania osób, które upoważnił do przetwarzania danych, czyli także za ciebie. Jeśli wkleisz dane ucznia do prywatnego konta w czacie, problem ma cała szkoła.

Przewodnik Instytutu Badań Edukacyjnych „Do czego AI nie służy” idzie dalej. Mówi, że pod żadnym pozorem nie pracuje się w narzędziach AI z:

  • protokołami rad pedagogicznych,
  • korespondencją z poradnią psychologiczno-pedagogiczną (np. opiniami o dziecku dla sądu lub poradni),
  • WOPFU, czyli wielospecjalistyczną oceną poziomu funkcjonowania ucznia.

Ten sam przewodnik zaleca, żeby dane osobowe trafiały wyłącznie do zamkniętego środowiska kontrolowanego przez szkołę. Nawet tam zostaje ryzyko wycieku.

Prawo i dane

W razie wątpliwości, czy coś możesz wkleić, pytaj inspektora ochrony danych (IOD) swojej szkoły. To informacja o zasadach, nie porada prawna. Szerzej piszemy o tym w tekście dane osobowe w ChatGPT a RODO.

Źle i dobrze: ta sama prośba, dwa podejścia

Źle: „Napisz uwagę do dziennika elektronicznego dla Kuby Nowaka z 6b, który znowu przeszkadzał na lekcji, ma ADHD i opinię z poradni”.

Dobrze: „Napisz neutralną, rzeczową uwagę do dziennika o uczniu, który trzykrotnie przerwał lekcję rozmową. Bez ocen osoby, tylko opis zachowania. Zostaw miejsce na imię”.

Druga wersja daje ten sam efekt, a czat nie dostaje imienia, klasy ani informacji o zdrowiu. Imię dopisujesz już w dzienniku. Przy dłuższych tekstach pomoże nasz anonimizator: zamienia wzorce takie jak PESEL, adres e-mail czy numer telefonu na znaczniki. Imiona i nazwiska trzeba jednak sprawdzić samemu, bo narzędzie nie wyłapie każdego.

Wiek użytkowników: kto może mieć konto

Ty jako dorosły korzystasz z czatów bez ograniczeń wiekowych. Inaczej jest z uczniami:

  • ChatGPT: od 13 lat albo od wieku wymaganego w danym kraju, a poniżej 18 lat za zgodą rodzica lub opiekuna (warunki korzystania OpenAI dla UE).
  • Gemini na koncie prywatnym: od 13 lat, ale samodzielne konto Google w Polsce można mieć od 16 lat. Młodsi korzystają przez Family Link.
  • Gemini na koncie szkolnym (Google Workspace for Education): dla każdego wieku, poniżej 18 lat z dodatkowymi zabezpieczeniami. Włącza go administrator.
  • Copilot Chat na koncie szkolnym (licencja Microsoft 365 A1, A3 lub A5): uczniowie od 13 lat. W szkołach podstawowych i średnich dla grupy 13–17 lat jest domyślnie wyłączony i włącza go administrator. Poniżej 13 lat jest zablokowany.

Wniosek praktyczny: konta AI dla uczniów to decyzja szkoły, nie pojedynczego nauczyciela. Na lekcji najprościej pracować na koncie nauczyciela wyświetlanym na rzutniku. Uczniowie nie potrzebują wtedy kont, a ty kontrolujesz, co trafia do czatu.

Zasady twojej szkoły i granice przewodnika IBE

Szczegółowe zasady korzystania z AI w praktyce ustala szkoła. Dlatego sprawdź, czy dyrektor przyjął szkolne zasady korzystania z AI, np. zarządzeniem albo w trybie przewidzianym w statucie. Takie zasady zwykle mówią, których kont używać, czego nie wklejać i jak oznaczać materiały. Jak wygląda wzór na jedną stronę, pokazujemy w tekście AI dla dyrektora szkoły.

Jeśli szkoła nic nie spisała, trzymaj się czterech granic z przewodnika IBE:

  1. Ocenianie zostaje przy tobie. Ocenianie zachowania i osiągnięć uczniów przewodnik wymienia wśród niewłaściwych zastosowań AI. Czat może poprawić język, ale ocenę wystawiasz ty.
  2. Detektor to nie dowód. Wyciąganie wniosków z wyniku detektora tekstów AI przewodnik uznaje za niewłaściwe. Rozmowa z uczniem o jego pracy powie ci więcej.
  3. Oznaczaj udział AI. Fragmenty materiałów przygotowane z AI warto oznaczyć i opisać, jak powstały.
  4. Sprawdzaj fakty. Czat potrafi podać błędną informację z pełnym przekonaniem. Każdą datę, definicję i wynik sprawdzasz przed lekcją.

Zadanie na 5 minut

Weź materiał, który chcesz przygotować z AI w tym tygodniu: uwagę, wiadomość do rodziców, opis klasy do scenariusza. Zanim go wkleisz, poproś czat o sprawdzenie, czy w tekście zostały dane osobowe. Wklejaj wersję, w której imiona już zamieniłeś na znaczniki.

Polecenie: kontrola danych przed wklejeniem

Jesteś inspektorem ochrony danych w polskiej szkole. Przeczytaj poniższy tekst, który nauczyciel chce wykorzystać w czacie AI. Wypisz wszystkie informacje, po których można rozpoznać konkretnego ucznia, rodzica lub pracownika: imiona, nazwiska, klasę z literą oddziału, informacje o zdrowiu, sytuacji rodzinnej, rzadkie szczegóły. Przy każdej zaproponuj neutralny znacznik, np. [UCZEŃ A]. Nie przepisuj tekstu w całości.

Cel tekstu: [np. wiadomość do rodziców, opis klasy do scenariusza]
Tekst: [wklej tekst z imionami zamienionymi na znaczniki]

Po wklejeniu uzupełnij pola w nawiasach kwadratowych — AI nie zna Twoich danych.

Co sprawdzić w wyniku:

  • czy czat wskazał informacje pośrednie, np. „jedyny uczeń z Ukrainy w klasie”,
  • czy po podmianie tekst nadal nadaje się do twojego celu,
  • czy w tekście nie zostały dane zdrowotne albo informacje z opinii poradni, które w ogóle nie powinny tam być,
  • czy wiesz, kogo zapytać o wątpliwy przypadek (IOD, dyrektor).

Sprawdź się

3 pytania. Wynik nie wpływa na certyfikat, służy tylko tobie.

1. Kto w szkole odpowiada za to, jak przetwarzane są dane uczniów?
Pokaż odpowiedź

Poprawna odpowiedź: Szkoła jako administrator, reprezentowana przez dyrektora. Według poradnika UODO przygotowanego z MEN administratorem danych uczniów jest szkoła, którą reprezentuje dyrektor. Dyrektor odpowiada też za działania osób, które upoważnił do przetwarzania danych.

2. Uczeń klasy 7 ma 13 lat i chce założyć prywatne konto w ChatGPT. Czego wymaga regulamin OpenAI w UE?
Pokaż odpowiedź

Poprawna odpowiedź: Zgody rodzica lub opiekuna, bo ma mniej niż 18 lat. Warunki OpenAI dla UE wymagają co najmniej 13 lat albo wieku wymaganego w danym kraju, a osoby poniżej 18 lat potrzebują zgody rodzica lub opiekuna prawnego.

3. Który dokument według przewodnika IBE pod żadnym pozorem nie trafia do narzędzia AI?
Pokaż odpowiedź

Poprawna odpowiedź: Protokół rady pedagogicznej. Przewodnik IBE „Do czego AI nie służy” wymienia wprost protokoły rad pedagogicznych, korespondencję z poradnią i WOPFU jako dokumenty, z którymi nie pracuje się w AI.

Pogłęb temat

  1. Jakie AI dla nauczyciela? Narzędzia, zadania i 10 promptów

    PrzewodnikZaktualizowano 11 min czytania

  2. AI dla dyrektora szkoły: 8 zadań, zasady AI i dane uczniów

    PrzewodnikOpublikowano 9 min czytania

  3. ChatGPT a dane osobowe: co wolno wkleić, a czego nie (RODO)

    PoradnikZaktualizowano 11 min czytania

Lekcja sprawdzona . Prowadzi Redakcja aibaza.pl, tekst powstał z pomocą AI: Jak powstają teksty. Ceny narzędzi znajdziesz w Indeksie cen AI.