
Porównanie · Szkoła
Jakie AI do matematyki? ChatGPT, Gemini, Photomath i Wolfram
Jakie AI do matematyki dla ucznia i studenta? Tryb nauki ChatGPT i Gemini, Photomath i Wolfram Alpha: ceny w zł, kroki, polski, wiek i 6 zadań z kluczem.
Wiadomość ·
Sprawdzone : stan na ten dzień. Tekst powstał z pomocą AI i sprawdziła go redakcja: Jak powstają teksty

20 listopada 2026 Levent Alpöge, matematyk pracujący w Anthropic, ogłosił, że razem z Claude znalazł dowód hipotezy Riemanna, najsłynniejszego otwartego problemu matematyki. Dowód istnieje tylko jako kod w programie Lean. Pierwsze niezależne kontrole wypadły dobrze, ale nikt go jeszcze nie zatwierdził.
Alpöge opublikował na swojej stronie czterostronicową notatkę „Remark” i archiwum kodu w Lean 4 podzielone na 14 części. Pisze w niej: „Wierzę, że pracując z Claude, odkryłem dowód hipotezy Riemanna”. Dodaje, że metoda obejmuje też uogólnioną hipotezę Riemanna (GRH), a z czasem, jak przypuszcza, także rozszerzoną wersję.
Nie ma klasycznego artykułu naukowego. Alpöge tłumaczy, że pełny tekst dowodu da się wygenerować, ale byłby nieczytelny. W przypisie podaje, że taka wersja przekroczyła 250 000 stron. Zamiast niej udostępnił sam kod Lean i zapowiedział, że dowód zrozumie, uprości i dopiero wtedy porządnie opisze.
Kim jest autor? Alpöge to specjalista od teorii liczb: doktorat w Princeton (2020), potem Harvard Society of Fellows, obecnie w zespole technicznym Anthropic. W sierpniu 2026 był jednym z matematyków, którzy sprawdzali wcześniejszy wynik Claude dotyczący tej samej hipotezy (o nim niżej).
Według notatki praca trwała od początku października do 16 listopada 2026. Alpöge opisuje podział ról tak:
Anthropic nie wydał w tej sprawie komunikatu. Na stronie z wiadomościami firmy 20 listopada pojawiła się tylko informacja o zamknięciu oferty giełdowej. Scientific American zwrócił uwagę, że ogłoszenie zbiegło się z debiutem Anthropic na giełdzie. Alpöge w notatce sam odnosi się do zarzutu o wyrachowany termin i pisze, że jest on fałszywy.

Liczby pierwsze (2, 3, 5, 7, 11…) dzielą się tylko przez 1 i przez siebie. Na pierwszy rzut oka pojawiają się chaotycznie, ale w 1859 roku Bernhard Riemann pokazał, że ich rozkład jest powiązany z jedną funkcją, nazywaną dziś funkcją dzeta. W najprostszej postaci to nieskończona suma:
ζ(s) = 1 + 1/2^s + 1/3^s + 1/4^s + …
Funkcja ma tzw. nietrywialne miejsca zerowe, czyli punkty, w których przyjmuje wartość zero. Hipoteza mówi, że wszystkie leżą na jednej prostej (w języku matematyki: mają część rzeczywistą równą 1/2). Jeśli to prawda, wiemy, że liczby pierwsze rozkładają się „najbardziej regularnie, jak się da”, a błąd w ich przybliżonym liczeniu jest możliwie mały.
Komputery sprawdziły pierwsze 10 bilionów miejsc zerowych i wszystkie leżą na tej prostej. To jednak nie dowód: żeby wiedzieć na pewno, trzeba wykazać, że wyjątku nie ma wśród nieskończenie wielu pozostałych. Setki twierdzeń w teorii liczb zaczynają się od słów „zakładając hipotezę Riemanna”, więc dowód zamieniłby je w pewniki.
Uwaga
Czy to złamie szyfrowanie? Nie. Szyfrowanie RSA, którego używa np. bankowość internetowa, opiera się na tym, że trudno rozłożyć ogromną liczbę na czynniki pierwsze. Hipoteza Riemanna mówi, jak liczby pierwsze są rozłożone, a nie podaje szybkiego sposobu ich wyszukiwania w konkretnej liczbie. Dowód co najwyżej potwierdzi gwarancje kilku algorytmów, które dziś zakładają uogólnioną hipotezę Riemanna (np. niektóre testy pierwszości).
Lean to „asystent dowodzenia”: język programowania, w którym zapisuje się twierdzenia i dowody, a program mechanicznie sprawdza, czy każdy krok wynika z poprzednich. Jeśli kod się kompiluje, a definicje są poprawne, błąd logiczny w dowodzie jest praktycznie wykluczony. Standardowa biblioteka matematyczna Lean (Mathlib) zawiera m.in. formalną definicję hipotezy Riemanna.
Problem leży gdzie indziej. Matematycy sprawdzają trzy rzeczy:
Nawet gdy wszystkie trzy testy wypadną pomyślnie, zostaje czwarte pytanie, którego komputer nie rozstrzygnie: dlaczego to działa. Youness Lamzouri z Uniwersytetu Lotaryngii powiedział IBM Think, że matematyka to przede wszystkim rozumienie, a to może potrwać miesiące albo lata.
| Wiemy (stan na 21.11.2026) | Nie wiemy |
|---|---|
| Alpöge opublikował notatkę i kod Lean 20 listopada 2026 | Czy komparator potwierdził zgodność twierdzeń z wzorcem |
| Kod niezależnie skompilował Andrew Sutherland (MIT), bez dodatkowych aksjomatów | Czy twierdzenie w kodzie to dokładnie klasyczna hipoteza Riemanna (część komentatorów pisze, że kod formułuje od razu GRH) |
| Wersja do czytania przekroczyłaby 250 000 stron | Jak dowód wygląda w zwięzłej, ludzkiej formie i czy da się go skrócić |
| Clay Mathematics Institute nadal wymienia problem jako nierozwiązany | Kiedy i gdzie ukaże się artykuł naukowy |
| Anthropic nie wydał oficjalnego komunikatu | Którego modelu Claude użyto i ile pracy wykonał samodzielnie |
Reakcje są ostrożnie optymistyczne. James Maynard z Oksfordu, laureat Medalu Fieldsa z 2022 roku, powiedział IBM Think, że jeśli wszystko się potwierdzi, będzie to historyczny kamień milowy. Przypuszcza, że dowód okaże się poprawny, ale sprawdzenie formalizacji zajmie trochę czasu.
Sutherland w rozmowie ze Scientific American ocenił szansę, że „coś jest nie tak”, na bliską zeru. Carlo Pagano z Concordia University uznał dowód za bardzo prawdopodobny po pierwszym przeglądzie. Głosy ostrożności też są: matematyk Kit Yates przypomina na swoim blogu, że ogłoszony dowód to jeszcze nie dowód uznany, a Ayush Khaitan z Princeton podkreśla, że zasługi należy dzielić między człowieka i model.
Ostrożność ma podstawy. 24 września 2018 roku Michael Atiyah, jeden z najbardziej utytułowanych matematyków swojego pokolenia, przedstawił na konferencji w Heidelbergu „prosty dowód” hipotezy Riemanna. Środowisko przyjęło go sceptycznie i nigdy nie uznało. Różnica polega na tym, że tamten dowód był krótki, a krytycy wskazywali w nim luki w rozumowaniu. Obecny jest gigantyczny, ale zapisany w formie, którą komputer sprawdza krok po kroku.
Najbliższe dni to wynik komparatora i dyskusja na forum Lean (Zulip), gdzie specjaliści przeglądają kod. Potem przyjdzie dłuższa praca: zrozumienie nowych pomysłów, szukanie krótszego dowodu i artykuł naukowy, który Alpöge zapowiada.
Clay Mathematics Institute oferuje 1 mln dolarów za rozwiązanie każdego z siedmiu Problemów Milenijnych, w tym hipotezy Riemanna. Zgodnie z regulaminem rozwiązanie musi zostać opublikowane w uznanym wydawnictwie, od publikacji muszą minąć co najmniej dwa lata i musi zyskać ogólną akceptację środowiska. Instytut nie przyjmuje zgłoszeń bezpośrednio. Dowód Alpöge'a nie ma dziś artykułu, więc ten zegar jeszcze nie ruszył.
Ten wynik nie wziął się znikąd. W lipcu 2024 systemy AlphaProof i AlphaGeometry 2 od Google DeepMind osiągnęły poziom srebrnego medalu na Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej, a w lipcu 2025 Gemini Deep Think zdobył poziom złota (35 z 42 punktów, ocenione przez koordynatorów olimpiady). W sierpniu 2026 Anthropic opisał, jak niewydana wersja Claude podniosła znane od lat oszacowanie: co najmniej 67,2% miejsc zerowych funkcji dzeta leży na „właściwej” prostej (wcześniej 41,6%). Firma pisała wtedy wprost, że nie spodziewa się, by te techniki doprowadziły do dowodu całej hipotezy.
Jeśli obecny dowód się obroni, będzie to pierwszy przypadek, gdy AI miała istotny udział w rozwiązaniu problemu z listy milenijnej. Nawet wtedy kluczowy był człowiek, który wiedział, w którą stronę prowadzić model, i miał narzędzie (Lean), które pozwala sprawdzić wynik bez ślepego zaufania. O tym, jak dziś wykorzystać AI do zadań matematycznych na co dzień, piszemy w zestawieniu AI do matematyki. Najmocniejszy obecnie publicznie dostępny model Anthropic opisaliśmy w tekście o Claude Fable 5.2, a w pracy programistycznej porównujemy go z konkurencją w tekście o tym, jaki AI wybrać do programowania.
Nie. Clay Mathematics Institute nadal oznacza ją jako nierozwiązaną. Kod w Lean przeszedł pierwsze niezależne kompilacje, ale matematycy muszą jeszcze potwierdzić, że sformalizowane twierdzenie to dokładnie hipoteza Riemanna, i zrozumieć sam dowód. Mówimy więc o dowodzie ogłoszonym, nie uznanym.
Według Alpöge'a była to współpraca. On wybrał kierunek i sprowadził problem do sytuacji podobnej do wcześniejszego, prostszego przypadku, a Claude pod koniec przejął techniczną część w dziedzinie, której Alpöge, jak sam pisze, nie zna dobrze. Anthropic do 21 listopada nie skomentował tego oficjalnie.
Na razie nikt. Clay Mathematics Institute wymaga publikacji w uznanym wydawnictwie, co najmniej dwóch lat od publikacji i ogólnej akceptacji środowiska. Instytut nie przyjmuje zgłoszeń bezpośrednio. Dowód istnieje dziś tylko jako kod w Lean, bez artykułu, więc nawet przy pełnym sukcesie decyzja zapadnie najwcześniej za dwa lata.
Tak, notatka i kod są publiczne na stronie alpo.ge: czterostronicowy tekst „Remark” i archiwum kodu Lean podzielone na 14 części. Notatka jest pisana językiem zaawansowanej teorii liczb, a kod ma rozmiar, który ma sens tylko dla specjalistów z komputerem do kompilacji.
Modele OpenAI i Google mają wyniki w matematyce, np. Gemini Deep Think zdobył w lipcu 2025 złoty poziom na Międzynarodowej Olimpiadzie Matematycznej. Olimpiada to jednak zadania z gotowym rozwiązaniem, a hipoteza Riemanna to otwarty problem, którego nikt nie rozwiązał od 1859 roku.
Dodaj aibaza.pl jako preferowane źródło w Google
Widzisz błąd? Zgłoś go — poprawimy i dopiszemy zmianę do logu.

Porównanie · Szkoła
Jakie AI do matematyki dla ucznia i studenta? Tryb nauki ChatGPT i Gemini, Photomath i Wolfram Alpha: ceny w zł, kroki, polski, wiek i 6 zadań z kluczem.

Porównanie · Studia
AI do programowania: GitHub Copilot, Cursor, Devin Desktop, Claude Code i czaty. Darmowe plany, ceny w zł, oferty dla studentów, prywatność kodu i test.